Endüstriyel tasarım Türkiye’de görece genç bir meslek. İlk bölüm 1971’de açıldı, yani alanın yerli tarihi elli yılı biraz aşıyor. Buna rağmen Türkiye kökenli tasarımcılar Mercedes’in tasarım stüdyosundan Herman Miller’ın ofis sistemlerine, Alessi’nin mutfak ürünlerinden Nokia’nın konsept telefonlarına kadar geniş bir alanda iş üretti.
Bu yazıda üç grubu bir arada topladık: dünyada iz bırakanlar, Türkiye’de mesleği kuranlar ve bugün ödül kazanan yeni kuşak. Her isim için ne tasarladığı, nerede eğitim aldığı ve hangi ödülleri kazandığı doğrulanabilir kaynaklardan derlendi.
Dünyada iz bırakan beş isim
Murat Günak
Türk endüstriyel tasarımının uluslararası ölçekte en görünür ismi. 1957’de İstanbul’da doğdu, endüstriyel tasarım eğitimini Kassel Güzel Sanatlar Akademisi’nde aldı. Ardından Londra’daki Royal College of Art’ta Claude Lobo ve Patrick le Quément ile çalıştı, burada Ford sponsorluğundaki Automotive Design Master ödülünü kazandı.
Kariyerine Ford Almanya’da iki yıl çalışarak başladı, sonra sekiz yıl Mercedes-Benz’de tasarımcı olarak görev yaptı. 1994’te Peugeot’ya tasarım şefi olarak geçti. Bu dönemin ürünü olan Peugeot 206, efsanevi 205 serisinin ruhunu yeniden yakalamayı hedefliyordu ve markanın en çok satan modellerinden biri oldu.
1998’de Mercedes-Benz ve DaimlerChrysler’a döndü, tüm binek araçlardan sorumlu başkan yardımcısı oldu. Nisan 2003’te Volkswagen grubunun tasarım ekibine katıldı, 1 Ocak 2004’te Volkswagen Group tasarım direktörlüğüne yükseldi.
İmzasını taşıyan modeller arasında Mercedes SLK, Mercedes C serisi, Peugeot 206, Volkswagen Eos ve Volkswagen Golf GTI var. Volkswagen sonrası kızının adını verdiği Mia adlı elektrikli otomobil projesini yürüttü, proje ticari olarak beklenen rakamlara ulaşamadı.
1 Nisan 2021 itibarıyla Türkiye’nin Otomobil Girişim Grubu TOGG’da tam zamanlı olarak çalışmaya başladı ve markanın tasarım lideri oldu. Kırk yılı aşan bir Avrupa otomotiv kariyerinin ardından Türkiye’ye dönmesi, yerli otomobil projesinin en çok konuşulan transferlerinden biriydi.
Daha ayrıntılı bir profil için: Otomobil Tasarladı, Üne Kavuştu, Murat Günak
Ayşe Birsel
1964’te İzmir’de doğdu. ODTÜ Endüstri Ürünleri Tasarımı Bölümü’nü dereceyle bitirdi, Fulbright bursuyla New York’taki Pratt Institute’te yüksek lisans yaptı.
En bilinen işi, 1996 ile 2000 arasında Herman Miller için tasarladığı Resolve ofis sistemi. Resolve, çalışanlara kendi alanını verirken ekip arkadaşlarıyla temasını koparmayan bir düzen kurar; dik açılı kübik bölmelerin hakim olduğu ofis anlayışına karşı 120 derecelik açılar ve direkten asılı yüzeylerle geliştirilmiş bir alternatiftir. Sistem IDEA Gold, Best of Neocon ve ID Magazine Gold ödüllerini kazandı.
2000 yılında Amerika’nın “en yaratıcı bin insanı” listesine girdi. Brooklyn Museum Genç Tasarımcı Ödülü ve Rhode Island School of Design’ın mobilya tasarımındaki mükemmellik için verdiği Athena Ödülü’nün de sahibi. Sektörün Oscar’ı sayılan Roscoe Ödülü’nü aldı.
Bugün eşi ve iş ortağı Bibi Seck ile birlikte New York merkezli Birsel + Seck stüdyosunu yönetiyor. Hewlett Packard, Herman Miller, Target, Derin ve Renault gibi markalar için ürün geliştirdiler. Birsel ayrıca “Design the Life You Love” adlı kitabın, çevrimiçi kursun ve atölyenin yaratıcısı; tasarımcı olmayan insanlara tasarım yöntemiyle kendi hayatlarını kurgulamayı öğretiyor.
Birsel’in de yer aldığı geniş derleme: Türk Kadın Tasarımcılar
Defne Koz
1964’te Ankara’da doğdu. TED Koleji’nden 1981’de, Ankara Üniversitesi İtalyan Dili ve Edebiyatı bölümünden sonra 1989’da Milano’daki Domus Academy Endüstri Ürünleri Tasarımı programına girdi. Mezuniyet projesini Prof. Alberto Meda ile açık ofisler için bir kahve makinesi üzerine yaptı.
Bugün merkezi Milano’da olan Defne Koz Design Studio’yu yönetiyor, İtalya ile ABD arasında çalışıyor. Alessi, FontanaArte, Foscarini ve Leucos için tasarladığı ürünler çok satanlar arasına girdi. Müşteri listesinde ayrıca Pirelli, Guzzini, Steel, RSVP, WMF, Sharp, Nissan, Casio, Nurus, Eczacıbaşı/VitrA ve Derin var.
Ürün yelpazesi mobilyadan aydınlatmaya, elektronik eşyadan otomobil lastiğine uzanıyor; iç mekan projeleri de üretiyor. Uzun süredir iş ortağı olan Marco Susani, kariyerine Olivetti’de başlamış ve Ettore Sottsass’ın ortaklarından biri olmuş bir tasarımcı.
Koz’un diğer işleri için: Türk Kadın Tasarımcılar
Hakan Gürsu
ODTÜ Endüstriyel Tasarım Bölümü öğretim üyesi ve Designnobis kurucusu. Ödül sayısı bakımından listedeki en olağandışı isim: on dört yıl içinde 205’in üzerinde uluslararası tasarım ödülü kazandı ve Türkiye’yi tasarım alanında dünya sıralamasında ikinci sıraya taşıdı.
A’ Design Award’da bir yıl ekibiyle birlikte tek seferde 15 ödül alarak, 208 ülkeden 12 bin katılımcı arasında “en çok ödül alan tasarımcı” unvanını korudu. Kurduğu Designnobis, Türkiye’nin en iyi 40 girişimci firması arasında seçildi.
İşleri tekneden oyuncağa, mobilyadan elektrikli cihazlara kadar geniş bir alana yayılıyor. Ortak paydası çevre duyarlılığı ve yaygın problemlere alışılmadık çözümler üretme yaklaşımı: katlanabilir acil durum barınakları, deniz güvenliği için uyarı sistemleri, kompakt ofis setleri gibi projeler.
Tamer Nakışçı
Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Endüstri Ürünleri Tasarımı mezunu. Kariyerine 2004’te Milano’daki Fiat Advanced Design Concept Lab’de başladı.
Dünya çapındaki ilk büyük çıkışı 2005’teki Nokia 888 konsepti oldu. Nokia Benelux Design Awards’ta ödül kazanan tasarım, kağıt inceliğinde ve istenilen yöne bükülebilen bir telefon öneriyordu: bileklik gibi sarılabilen, katlanabilen, şekil değiştiren bir gövde. Konsept sıvı pil, ses tanıma, esnek dokunmatik ekran ve dokunmaya duyarlı yüzey kaplaması üzerine kuruluydu. 2005’te bunların hiçbiri üretilebilir değildi; buna rağmen tasarım bugün hala esnek ekran tartışmalarında referans gösteriliyor.
2009’da Avrupa Birliği tarafından “Avrupa’nın 100 genç yaratıcı yeteneği” arasında seçildi. İstanbul ve Londra merkezli çalışıyor, ürün tasarımından enstalasyona uzanan projeler üretiyor.
Türkiye’de mesleği kuranlar
Önder Küçükerman
Endüstriyel tasarımın Türkiye’de bir disiplin olarak oluşmasında doğrudan rol oynayan akademisyen ve araştırmacıların başında geliyor. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’nde Sedad Hakkı Eldem’in öğrencisi ve ardından asistanı oldu; 1971’de Türkiye’nin ilk Endüstriyel Tasarım Bölümü’nün kuruluşunda yer aldı.
Akademik kariyeri boyunca otomotiv, cam, seramik, mobilya ve endüstriyel üretim üzerine çalıştı. Tofaş’ın tasarım ve ürün geliştirme süreçlerinde aktif görev aldı; bu, tasarımın sadece estetik değil, kültürel ve ekonomik kalkınmanın aracı olduğu tezinin pratik karşılığıydı. Osmanlı sanayi tarihi, Beykoz camları ve Anadolu üretim kültürü üzerine yazdığı kitaplar alanın temel referansları arasında.
Mehmet Asatekin
Alanın akademik kurucularından. Endüstriyel tasarım eğitimi ve ürün geliştirme üzerine yayınları var. Kamuya açık kaynaklarda ağırlıklı olarak özgeçmiş düzeyinde bilgi bulunuyor, ayrıntılı biyografik derleme henüz yapılmamış durumda.
Faruk Malhan ve Koray Malhan
Faruk Malhan, Koleksiyon Mobilya’nın kurucusu. Türkiye’de tasarımcı-üretici modelinin en bilinen örneği: kendi tasarım diliyle üretim yapan, ihracata açılan ve uluslararası fuarlarda yer alan bir marka kurdu. Oğlu Koray Malhan, mobilya tasarımında öne çıkan isimlerden.
Aziz Sarıyer
Henüz okuldayken, 1971’de tasarım şirketi Derin’i kurdu. Sonrasında uluslararası markalarla çalışmaya başladı; Cappellini, Moroso, Zeritalia, Sica ve kendi markası Derin için tasarımlar üretti. 1999’da İtalya’da tasarım eğitimi almış oğlu Derin ile birlikte çalışmaya başladı.
AHK Design Hotels için yaptığı mobilya tasarımlarını daha önce ele almıştık: Aziz Sarıyer’in AHK Design Hotels İçin Yaptığı Mobilya Tasarımları
Yılmaz Zenger
Endüstriyel tasarım ve özel ürün üretimi yapıyor, İstanbul Teknik Üniversitesi’nde ders veriyor ve Yapı Endüstri Merkezi yönetim kurulunda görev alıyor. Tasarım ile üretim arasındaki bağı hem uygulamada hem eğitimde kuran isimlerden.
Bugün ödül kazanan kuşak
Şule Koç
1982 doğumlu. ODTÜ Endüstriyel Tasarım Bölümü’nü 2004’te dereceyle bitirdi. Yedi yıl tasarım direktörü olarak çalıştıktan sonra 2010’da kendi stüdyosunu açtı.
Ödülleri arasında Red Dot Design Award, Design Turkey Üstün Tasarım Ödülü, Elle Decoration International Design Award ve A’ Golden Design Award var. 2020’de Elle Decoration tarafından Yılın Tasarımcısı seçildi. İşleri Wallpaper, Frame, Elle Decoration, Maison Française ve Domus’ta yayımlandı. Mobilya, aydınlatma, doğal taş ve yapı elemanları alanlarında tasarım yapıyor.
Kunter Şekercioğlu
Uluslararası ölçekte tanınan bir diğer Türk endüstriyel tasarımcı. German Design Award Gold (2021) ve iF Design Award (2020) sahibi; işleri farklı ülkelerde sergilerde ve müze koleksiyonlarında yer aldı.
Oya Şenocak Akman
Doktorasını 1992’de Mimar Sinan Endüstriyel Tasarım Bölümü’nde tamamladı. 1983’ten beri Paşabahçe’de çalışıyor; cam alanında hem el yapımı hem otomasyon üretiminde uzmanlaştı. Onlarca ödülü var, 1993’ten beri İTÜ Endüstriyel Tasarım Bölümü’nde öğretim üyesi.
Kadın tasarımcılar üzerine daha geniş bir derleme için: Türk Kadın Tasarımcılar
Kurumsal tarafta tablo
Bireysel isimlerin yanında Türkiye’nin tasarım performansı artık şirket bazında da ölçülebiliyor. iF Design Award 2024’te Türkiye’den 37 ödül geldi; kazananlar arasında Beko, Eczacıbaşı Yapı Gereçleri, Vestel, Arnica, Hidromek, Aselsan, Kale Seramik ve bağımsız stüdyolar vardı. 2025 listesinde Vestel, Beko, Aselsan, VitrA, Lazzoni ve Karsan gibi büyük isimlerin yanına DesignUM, Muca Studio ve Qzens Furniture gibi küçük ölçekli stüdyolar eklendi.
Bu tablo şunu gösteriyor: elli yıl önce tek bir bölümle başlayan alan, bugün hem bireysel tasarımcı hem kurumsal tasarım ekibi üretebilen bir ekosisteme dönüştü.
Sık karıştırılan bir isim: Frank Stephenson
Ferrari F430, McLaren P1, ilk BMW X5, yeni Mini ve modern Fiat 500’ün tasarımcısı Frank Stephenson, Türk tasarımcı listelerinde sık sık yer alıyor. Türk değil. 1959’da Fas’ta doğmuş Amerikalı bir tasarımcı. Çocukluğunun 11 ile 16 yaş arasını İstanbul’da geçirdi, burada okudu ve Türkçe öğrendi.
Karışıklığın son dönemdeki sebebi, HABAŞ’ın 2026 sonunda tanıtmayı planladığı yeni otomobil projesinin tasarımını üstlenmesi. Şirket biri sedan biri crossover olmak üzere iki araç üzerinde çalışıyor. Stephenson’ın Türkiye ile bağı gerçek ve güçlü, ama kendisi Türk tasarımcı kategorisine girmiyor.
Sonuç
Listede iki farklı hikaye var. Biri, yurt dışında eğitim alıp global markaların tasarım stüdyolarında yükselen kuşak: Günak, Birsel, Koz. Diğeri, Türkiye’de kalıp hem mesleği hem eğitimi kuran isimler: Küçükerman, Şenocak Akman, Zenger.
Yeni kuşak bu ikisini birleştiriyor. Şule Koç, Hakan Gürsu ve Tamer Nakışçı Türkiye’de eğitim aldı, Türkiye’de çalışıyor ve uluslararası ödül kazanıyor. Yurt dışına gitmek artık ön koşul değil. Elli yıllık bir bölüm geçmişi için fena bir tablo değil.
