Çinko (Zn)
Çinko, periyodik tablonun geçiş metalleri II B grubunda yer alan, sık altıgen düzende kristal yapıya sahip, mavimsi açık gri renkte, düşük erime noktalı ve kırılgan bir metaldir. Yoğunluğu demirinkine yakındır, ancak alaşım elementlerinin eklenmesinden sonra bile pek kuvvetli bir metal sayılmaz. Oda sıcaklığında kırılgan olan malzeme; 100-150 °C sıcaklık aralığında şekillendirilebilir hale gelir. Daha yüksek sıcaklıklarda kristal yapısındaki değişmeler sebebiyle tekrar kırılganlaşır. Çinko; korozyon direnci oldukça yüksekken, kimyasal maddelere karşı direnci düşük olan bir metaldir.
Çinkonun temel malzeme özellikleri nelerdir?
Çinkonun tasarım ve sanayideki yeri, kendi mukavemetinden çok diğer metallere kattığı korumadan gelir. Kimyasal sembolü Zn olan metal düşük erime noktasına (yaklaşık 420 °C) sahiptir; bu, onu eritmek ve basınçlı döküm yapmak için ekonomik kılar. Düşük yoğunluğu ve kolay eriyebilirliği, ince ve karmaşık parçaların seri üretimini mümkün kılar.
Çinkonun en kritik özelliği elektrokimyasal davranışıdır. Demir ve çeliğe kıyasla daha aktif bir metaldir, yani korozif ortamda öncelikle kendisi tepkir. Bu özellik, çinkoyu bir kurban metal haline getirir: çeliği kaplayan çinko, çizilse bile çevresindeki çeliği koruyarak kendini feda eder. Buna katodik koruma denir ve çinkonun açık hava yapı malzemelerindeki başarısının temelidir.
Çinko kullanım şekilleri ve galvanizleme
Cinkonun kullanim sekilleri
Çinko dünyada yıllık kullanım miktarına bakıldığında; demir, alüminyum ve bakırdan sonra 4. sırada gelmektedir. Dünyadaki çinko rezervinin %23’ü korozyondan korumak amacıyla metallerin kaplanması (galvanizleme) işleminde harcanırken, %20’si ise bir bakır-çinko alaşımı olan pirinç üretiminde kullanılır. Metallerin kaplanmasında, kendisi aşınarak kapladığı metalleri korunması prensibinden faydalanılır. Çinkonun üçüncü büyük kullanım alanı ise kalıplara dökme suretiyle kullanılmasıdır. Bu işlemde erimiş metal, çelik bir kalıp içine basınçla püskürtülür, eriyik bu kalıp içinde hızla sertleşir ve kalıp açılarak dökümler hemen dışarı çıkarılır. Bu işlemle karmaşık parçaların hızlı üretimi sağlanır.
Galvanizleme pratikte birkaç yöntemle yapılır. Sıcak daldırma galvanizde parça erimiş çinko banyosuna batırılır ve yüzeyine kalın, dayanıklı bir kaplama tutunur; bu yöntem korkuluk, direk ve çelik konstrüksiyon gibi açık hava elemanlarında yaygındır. Elektrolitik galvanizde ise daha ince ve düzgün bir kaplama elde edilir, bu da görünümün önemli olduğu sac parçalarda tercih edilir.
Çinko hangi alaşımların parçasıdır?
Çinkonun bir başka büyük rolü alaşım elementi olmasıdır. Bakırla birleştiğinde pirinci oluşturur; bakıra eklenen çinko oranı arttıkça alaşımın rengi sarıdan kızıla doğru değişir ve sertlik, işlenebilirlik gibi özellikler ayarlanabilir. Pirinç, müzik aletlerinden armatürlere, dekoratif objelerden mekanik parçalara kadar geniş bir yelpazede kullanılır. Ayrıca çinko esaslı döküm alaşımları (zamak gibi) düşük erime noktası ve iyi akışkanlık sayesinde otomotiv ve elektronik sektöründe ince detaylı parçaların basınçlı dökümünde sıkça başvurulan malzemelerdir.
Çinko hangi alanlarda kullanılır?
Cinkonun kullanim alanlari
Kullanım alanları;
Otomotiv endüstrisi
Elektrikli araçlar
İmalat makineleri
Oyuncaklar
Şarj edilebilir piller
İnşaat sektörü (çatı, saçak, oluk vb.)
Bu kullanımların büyük kısmı çinkonun iki yeteneğine dayanır: koruyucu kaplama ve kolay döküm. Otomotivde ve makinede gövde sacları galvanizle korunurken, karmaşık küçük parçalar çinko alaşımından dökülür. İnşaatta çatı, oluk ve saçaklarda çinko hem korozyona dayanıklı hem de zamanla doğal mat gri bir patina kazanan estetik bir kaplama metali olarak değer görür. Pillerde çinko enerji depolayan elektrot malzemesi olarak iş görür. Bütün bu rollerde çinko nadiren tek başına yapısal eleman olur; gücünü, başka metalleri koruma ve onlarla birleşme kabiliyetinden alır.
http://forum.gidagundemi.com/cinko-zn-hakkinda-bilgiler-t9388.html
www.bilgiustam.com/cinko-nedir-etkileri-ve-genel-ozellikleri-nelerdir/