Endüstri Ürünleri Tasarımı Nedir?
Endüstri ürünleri tasarımı, ya da bir diğer adıyla endüstriyel tasarım, seri üretilecek ürünlerin; tüketici ihtiyaç ve talepleri ile üreticinin koşulları birlikte göz önüne alınarak tasarlanması mesleğidir. Bu süreçte yaratıcılık, işlevsellik, ergonomi, teknik ve estetik özellikler, malzeme seçimi, üretim teknikleri, maliyet ve ürünün pazardaki olası yeri gibi pek çok ölçüt bir arada değerlendirilir. Amaç, hem kullanışlı hem üretilebilir hem de kullanıcıya değer katan ürünler ortaya koymaktır. Endüstriyel tasarım kavramı Sanayi Devrimi ile ortaya çıkmıştır; bu nedenle günümüzde yaygın olarak seri üretim ürünlerinin tasarımını ifade etmekte kullanılır.
Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tasarım, “Bir ürünün tümünün veya bir parçasının, ya da üzerindeki süslemenin; çizgi, şekil, biçim, renk, doku, malzeme veya esneklik gibi insan duyularıyla algılanan çeşitli unsur veya özelliklerinin oluşturduğu bütünü ifade eder” şeklinde tanımlanır. Günlük hayatta karşılaştığımız en basit objelerden son teknoloji ürünü karmaşık cihazlara kadar tasarlanan tüm seri üretim ürünleri, bu mesleğin ilgi alanına girer.
Endüstriyel tasarım ne zaman ve neden ortaya çıktı?
Endüstriyel tasarımın bir meslek olarak doğuşu, üretimin biçim değiştirmesiyle yakından ilişkilidir. Sanayi Devrimi öncesinde nesneler büyük ölçüde zanaatkârlar tarafından tek tek üretiliyordu ve her parça birbirinden farklı olabiliyordu. Seri üretimin yaygınlaşmasıyla birlikte aynı ürünün binlerce kopyasının tutarlı biçimde üretilmesi gerekti. Bu da ürünün biçiminin, işlevinin ve üretim yönteminin üretim başlamadan önce planlanmasını zorunlu kıldı. İşte tasarımcının üretim sürecinden ayrı, ona öncülük eden bir uzman olarak ortaya çıkışı bu ihtiyaçtan doğdu.
Zaman içinde tasarım, yalnızca bir ürünü üretilebilir kılmaktan öteye geçti. Ürünün kullanımı, anlamı, kullanıcıyla kurduğu ilişki ve pazardaki rekabet gücü de tasarımın konusu haline geldi. Böylece endüstriyel tasarım, mühendislik, pazarlama, malzeme bilimi ve insan davranışı gibi farklı alanları bir araya getiren çok yönlü bir disiplin olarak gelişti.
Endüstri Ürünleri Tasarımcısı Ne İş Yapar?
Endüstri ürünleri tasarımcısı, öncelikle yeni bir ürünün tasarım projesini hazırlar. Bu proje kapsamında tasarlanacak ürün için bir tasarım süreci (timeline) oluşturur ve böylece tasarımın gidişatı şekillenmeye başlar. Bu sürece göre tasarımcı; önce yeni ürünün eskizlerini ve teknik çizimini yapar, ardından birden çok mokap oluşturur. Mokaplar arasından ürünün belirlenen son tasarımına en uygun olanı seçilerek buna göre bir maket yapılır. Bu maket temel alınarak gerçek ölçüler ve kullanılacak malzemelere karar verilir ve tasarımın son şeklini almış bir ürün örneği hazırlanır. Günümüzde tasarımcılar teknik çizimin yanında, gerek tasarım sürecinde gerek ürünün geliştirilme aşamasında iki ve üç boyutlu çizim programlarını da yaygın olarak kullanırlar.
ODTÜ’nün tanımına göre endüstri ürünleri tasarımcısı; ihtiyaçların belirlenmesine, belirlenen ihtiyaçların yeni ürünlere dönüşmesine ya da yapılacak değişikliklerle mevcut ürünlere yansımasına ve ürünlerin kullanım ömrünü tamamladıktan sonra değerlendirilmesine kadar birçok aşamaya katkıda bulunur. Tasarım sürecinde hem üretici kuruluşun üretim olanakları, maliyet, pazar payı ve hedef kitle gibi kaygılarını hem de kullanıcının kültürel değerlerini, estetik beğenisini, kullanım kolaylığını ve güvenliğini gözetir.
Endüstriyel tasarım süreci hangi aşamalardan oluşur?
Endüstriyel tasarım, ilhamla başlayıp tek adımda biten bir iş değil, birbirini izleyen ve çoğu zaman geri dönüşlerle yinelenen aşamalardan oluşan bir süreçtir. Bu süreç genellikle şu adımları kapsar:
- Araştırma ve problem tanımı: Kullanıcı ihtiyaçları, pazar koşulları ve mevcut ürünlerin eksikleri incelenir. Tasarımın çözmesi gereken problem net biçimde tanımlanır.
- Fikir geliştirme ve eskiz: Çok sayıda farklı çözüm önerisi hızlı eskizlerle ortaya konur. Bu aşamada amaç, tek bir doğru cevabı değil olabildiğince geniş bir olasılık yelpazesini görmektir.
- Konseptin seçilmesi ve detaylandırma: Öne çıkan fikirler değerlendirilir, en uygun konsept seçilerek biçim, oran ve işlev açısından detaylandırılır.
- Mokap ve maket üretimi: Tasarım fiziksel olarak sınanır. Mokaplar oran ve görünümü, maketler ise ölçü ve kullanımı denemek için kullanılır.
- Prototip ve test: Gerçek malzeme ve ölçülerle hazırlanan örnek üzerinde işlev, ergonomi ve dayanıklılık sınanır.
- Üretime hazırlık: Teknik çizimler, malzeme ve üretim yöntemi kararları kesinleştirilerek ürün seri üretime uygun hale getirilir.
Bu aşamalar çoğu zaman doğrusal ilerlemez; test sonuçlarına göre önceki adımlara geri dönülerek tasarım yinelenir. Bu yinelemeli yapı, iyi tasarımın temel özelliklerinden biridir.
İyi bir endüstriyel tasarımcıda hangi özellikler bulunmalıdır?
Endüstri ürünleri tasarımcıları; yaratıcı, daha önce tasarlanmamış objeleri zihinlerinde kurgulayabilen ve bunu çizime dökebilen kişiler olmalıdır. Zihinlerinde tasarladıklarını ve iki boyutlu çizimleri üç boyutlu objelere dönüştürebilecek bir algıya sahip olmaları, şekiller arasında ilişki kurabilmeleri ve var olan ilişkileri çözümleyebilmeleri beklenir. Güzel sanatlarla ilgili, yeniliklere açık ve gelişmeleri sürekli takip eden bir bakış açısı da bu meslek için önemlidir.
Bunların yanında endüstriyel tasarımcının; kullanıcıyı gözlemleyip ihtiyaçları doğru okuyabilen, farklı disiplinlerle (mühendislik, pazarlama, üretim) etkili biçimde iletişim kurabilen ve estetik ile işlevi dengede tutabilen bir yaklaşıma sahip olması gerekir. Çünkü endüstriyel tasarım, salt güzel bir biçim üretmek değil; kullanışlı, üretilebilir ve anlamlı ürünler ortaya koyma sanatıdır.
