Dieter Rams 1932 yılı Mayıs ayının 20sinde Almanya’nın Wiesbaden kentinde dünyaya gelmiştir. Marangoz babasının yaratıcılıkla yeni ürünler ortaya koyan mesleğinden etkilenerek mimarlık mesleğini seçmiş ve tasarımcı olma konusunda ilk adımını böylelikle atmıştır. Efsaneleştiği Braun firmasında da önce mimar olarak çalıştı, kısa süre içinde tasarım bölümüne geçti ve 1961 yılından itibaren kendisini bu kadar ünlü yapan ürünlerin tasarlanması işine başladı. Fonksiyonel tasarımın önemine inanmış ve bu yönde ürünler ortaya çıkarmaya çalışmıştır Dieter Rams.
Dieter rams
Sade ve özgün tasarım anlayışı
Olabildiğince süslemelerden, bezemelerden uzak, sade, kullanımları kolay ve oldukça kullanışlı ürünler tasarlayıp piyasaya süren tasarımcı, kısa zaman içinde büyük bir üne kavuştu ve tasarımları yok satmaya başladı. Rams’ın tasarımlarının zarafetine hayran kalmamak mümkün değil. Belirli ilkelere dayanarak, bunların kesinlikle dışına çıkmayarak tasarlanan ürünlerde Bauhaus ve Ulm Tasarım Okulu etkilerini görmek mümkün. Dieter Rams teknolojiyi sürekli takip ederek ve kesinlikle kopyadan uzak durarak, özgünlüğüyle teknolojiyi harmanlayıp çıkardı ürünlerini ortaya.
Tasarımlarını kullanım kolaylığını sürekli gözeterek, hayatı kolaylaştıracak yönde kullanışlı ürünler tasarladı. Bunların yanında eşsiz estetik algısını da bu ürünlere katmış, ürünleri kullanan insanların ruhuna dokunmayı başarmıştır. Ürünlerinin tanıtımını kesinlikle abartmayarak, yaptığı ne ise onu sunmuştur müşterilere ve böylelikle güvenlerini de kısa süre içinde kazanmıştır. Rams için tasarımcı bir sanatçıdan çok, kullanıcıyla ürün arasındaki ilişkiyi düzenleyen bir arabulucudur. Bu yüzden onun ürünleri kendini öne çıkarmaz, kullanıcının dikkatini kendi üzerine değil yapacağı işe yönlendirir.
Dieter Rams, Ürünleri
Braun döneminde neler tasarladı?
Rams’ın asıl mirası, on yıllar boyunca Braun çatısı altında üretilen ürün ailelerinde gizlidir. 1956 yılında mühendis Hans Gugelot ile birlikte geliştirilen SK 4 pikap, şeffaf akrilik kapağı yüzünden Schneewittchensarg yani Pamuk Prenses’in Tabutu lakabıyla anıldı ve müzik cihazlarının nasıl görünebileceğine dair alışılmış kalıpları kırdı. Cep boyutundaki T3 radyosu, on yıllar sonra akıllı telefon arayüzlerindeki ekran düzenine ilham veren bir referans noktası olarak gösterilir. Hesap makineleri, çakmaklar, projektörler, traş makineleri ve hi-fi sistemleri gibi çok farklı kategorilerde, birbirini tekrar eden bir görsel dil kurmayı başardı. Bu cihazlarda nötr renkler, mantıklı yerleştirilmiş düğmeler ve gereksiz hiçbir çıkıntının olmaması ortak özelliktir.
Rams ayrıca mobilya alanında Vitsoe firması için tasarladığı 606 Universal Shelving System ile tanınır. Duvara monte edilen, kullanıcının ihtiyacına göre büyütüp küçültebildiği, parçaları yıllar sonra bile uyumlu kalan bu modüler raf sistemi, onun uzun ömürlülük anlayışının somut bir örneğidir. Aynı düşünce 620 koltuk programında da görülür: ürün moda olsun diye değil, on yıllarca dayansın ve onarılabilsin diye tasarlanır.
İyi tasarımın on ilkesi nedir?
Rams 1970’lerde, kendi pratiğini sorgularken iyi tasarımın ne olduğunu maddeler halinde tanımlamaya çalıştı. Ortaya çıkan on ilke bugün tasarım eğitiminin temel metinlerinden biridir. Bu ilkelere göre iyi tasarım yenilikçidir, ürünü kullanışlı kılar, estetiktir, ürünü anlaşılır yapar, göze batmaz, dürüsttür yani üründen olmayan bir şey vaat etmez, son ayrıntısına kadar düşünülmüştür, uzun ömürlüdür, çevreye saygılıdır ve mümkün olduğunca az tasarımdır. Bu son madde, Rams’ın sıkça tekrarladığı Weniger, aber besser yani daha az ama daha iyi sözüyle özetlenir. Buradaki azlık bir yoksunluk değil, gereksizden arınmış bir doluluktur.
20. yüzyıla damgasını vurması
Bir ürün iyi tasarlanmışsa modadan etkilenmez felsefesi ile uzun ömürlü ürünler üretmeyi başarmış, ürünün amacı ne ise sadece o amaca yönelik, kullanıcının dikkatini başka şeylerin çekmesine izin vermeyecek tasarımları ile birçok tasarımcıya örnek olmuştur. Kullanıcılarına saygıyı ön planda tutmuş, göz zevklerine hitap etmeyecek, görüntü kirliliği yaratacak ürün tasarımlarından uzak durmuştur. Tüm bu kuralları, ilkeleri ile 20. yüzyıla damgasını vurmayı başarmıştır.
Rams’ın etkisi kendi dönemiyle sınırlı kalmadı. Onun nötr, sade ve işlevi öne çıkaran dili, sonraki kuşaktan tasarımcıların elektronik ürün anlayışında açıkça izlenir. Özellikle Apple’ın uzun süre tasarım liderliğini yürüten Jonathan Ive, Rams’ı en büyük referanslarından biri olarak anmış, bazı ürün ve arayüzlerin Braun klasikleriyle kurduğu görsel bağ sık sık karşılaştırılmıştır. Bu yüzden Dieter Rams sadece geçmişte kalmış bir usta değil, dijital çağın görsel dilini de besleyen yaşayan bir kaynak olarak görülür.
Bugün Dieter Rams’tan ne öğrenilebilir?
Rams’ın yaklaşımı, sürekli yeni model çıkaran ve eskiyi hızla çöpe gönderen tüketim kültürüne karşı sessiz bir eleştiri taşır. Onun uzun ömürlülük, onarılabilirlik ve gereksiz olandan kaçınma vurgusu, bugün sürdürülebilir tasarım tartışmalarıyla doğrudan örtüşür. Bir ürünü gerçekten gerekli mi sorusuyla sınamak, eklenen her parçanın bir işlevi olup olmadığını sorgulamak ve görselliği kullanıcının yararına araç haline getirmek, alanı ne olursa olsun her tasarımcının başvurabileceği ilkelerdir. Dieter Rams’ın asıl bıraktığı miras tek tek ürünlerden çok, tasarıma bakışın kendisidir.