Rönesans insanı, tasarım uzmanı
14 Nisan 1868 tarihinde Almanya’nın Hamburg kentinde doğan Peter Behrens, Dünya tarihinde ilk büyük endüstriyel tasarımcı ve kurumsal kimlikle özdeşleşmiş kişi olarak bilinir. Endüstrinin gelişmesinde tasarımın büyük bir rol oynadığını düşünen Behrens, 1907 yılında AEG için yaptığı çalışmalarla adından söz ettirmiştir. Resim eğitimiyle başlayan kariyeri zamanla resimden grafiğe, grafikten ürün tasarımına ve mimarlığa doğru genişledi. Bu çok yönlülük, onun farklı alanları aynı tasarım anlayışıyla birleştirebilmesinin de temel nedenidir.
Endüstri tasarımının dışında grafik tasarımı ve mimarlık alanlarında da çalışmalar yapan Behrens, ilk kurumsal kimlik tasarımı programını hazırlayan ve gerçekleştiren kişi kabul edilmektedir.
AEG için neler yaptı?
Behrens’in dönüm noktası, 1907 yılında dönemin büyük elektrik şirketi AEG ile kurduğu ilişkidir. Şirketin sanatsal danışmanı olarak göreve geldiğinde, kendisinden tek bir afiş ya da tek bir ürün değil, şirketin bütün görünür yüzünü düzenlemesi beklendi. Behrens lambaları, vantilatörleri, su ısıtıcılarını ve çaydanlıkları tasarladı; bunları yaparken parçaların birbiriyle uyumlu, üretilebilir ve standartlaştırılabilir olmasına dikkat etti. Aynı zamanda şirketin amblemini, kullanılacak yazı karakterini, afişlerini, katalog ve broşürlerini de tek bir görsel dile bağladı. Böylece bir şirketin ürettiği nesnelerle anlattığı hikayenin aynı bütünün parçaları olabileceği fikrini hayata geçirdi. Bu yaklaşım, bugün kurumsal kimlik dediğimiz disiplinin doğum anı sayılır.
- yüzyılda ortaya çıkan felsefi tavra yeni nesnelcilik adı verilmiştir. Behrens’in, AEG için hazırladığı soba, saat ve çaydanlık gibi endüstriyel alandaki tasarımlarında bu tavrın etkisi görülür; süsten arınmış, işlevini açıkça gösteren, seri üretime uygun biçimler onun temel arayışıdır.
AEG Türbin Fabrikası neden önemli?
Behrens’in mimarlık alanındaki en bilinen yapıtı, 1909 yılında Berlin’de tasarladığı AEG Türbin Fabrikası’dır. Cam ve çelikten oluşan geniş yüzeyleriyle bu yapı, bir sanayi binasının yalnızca işlevsel bir kabuk olmaktan çıkıp dönemin sembolik bir anıtına dönüşebileceğini gösterdi. Fabrika, endüstriyel mimarlığın artık ciddiye alınması gereken bir tasarım alanı olduğunu kanıtladı ve modern mimarlık tarihinin köşe taşlarından biri kabul edildi. Behrens burada klasik mimarlığın ağırbaşlılığıyla makine çağının malzemelerini ustaca birleştirdi.
Kendine özgü tasarımlar oluşturdu
Behrens’in grafik tasarım konusundaki çalışmaları amblem, broşür, katalog, basın ilanları, afişler, ambalajlar, kırtasiye malzemeleri ve tipografi konularını kapsamaktadır. Örnek olarak AEG için yapılan çalışmada, hazırladığı amblemi harf karakteri ve çeşitli düzenlemelerle birlikte kullanmış ve görsel kimlikte bütünlüğü sağlamıştır. Onun yaklaşımında biçim ile yazı, ürün ile reklam birbirinden kopuk parçalar değil, aynı düşüncenin farklı görünümleridir.
Profesör Peter Behrens aynı zamanda bir Rönesans insanı olarak da tanımlanmaktadır. Üretilen her yeni ürün tasarımında, çok eskiye dayanan bilgi birikimi ve deneyimler temelinde hareket edildiği düşünüldüğünde, Behrens’in çalışmaları kendine özgü olmasıyla dikkat çekmiştir.
Modern mimarlığın ustalarını nasıl yetiştirdi?
Behrens’in tasarım tarihindeki yerini büyüten bir başka etken, Berlin’deki ofisinden geçen isimlerdir. 20. yüzyıl mimarlığına yön veren üç büyük figür, Walter Gropius, Ludwig Mies van der Rohe ve Le Corbusier bir dönem onun atölyesinde çalıştı. Gropius daha sonra Bauhaus’u kurarak modern tasarım eğitimini yeniden tanımladı, Mies van der Rohe az çoktur anlayışıyla anıldı, Le Corbusier ise modern mimarlığın en etkili kuramcılarından biri oldu. Bu yüzden Behrens yalnızca kendi eserleriyle değil, modernizmin kurucu kuşağını yetiştiren bir hoca olarak da hatırlanır.
Kurumsal kimliğin gelişmesi ve fonksiyonel nesnelerin günümüzdeki biçimi Behrens’in yaratıcılığında gizlidir. Endüstriyel tasarımın gelişmesi ve söz konusu tasarımı bütüncül bir program halinde gerçekleştiren ilk kişi olması sebebiyle Behrens, kurumsal kimliğin manevi babası olarak kayıtlara geçmiştir.
Peter Behrens, 27 Şubat 1940 yılında hayatını kaybetmiştir.